Xidmət
Körpənin ilk qaşığından məktəblinin boşqabına qədər: əlavə qidaya təhlükəsiz keçid, iştahsızlığın səbəbləri, qida allergiyası və vitamin çatışmazlığı üzrə pediatr dəstəyi.
Qidalanma uşağın böyüməsinin, immunitetinin və beyin inkişafının təməlidir. Uzm. Dr. Nərmin Quluzadə valideynlərə sadə bir qızıl qaydanı xatırladır: masada nə yeyiləcəyini siz seçin, nə qədər yeyəcəyinə isə uşaq özü qərar versin. Qalan hər şey — ilk qaşıqdan məktəb boşqabına qədər — bu qaydanın üzərində qurulur.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) və Amerika Pediatriya Akademiyası (AAP) təxminən 6 aylıqdan əlavə qidaya başlamağı tövsiyə edir; ana südü isə bununla yanaşı davam edir. Bu dövrdə valideynləri ən çox allergiya narahat edir — və bu narahatlıq əsassız deyil: bəzi reaksiyalar yüngül səpgi ilə keçsə də, nəzarətsiz qaldıqda anafilaktik şoka qədər gedə bilər.
Uşaqlarda ən çox allergiyaya səbəb olan qidalar inək südü, yumurta və qoz-fındıq, küncüt kimi quru yemişlərdir. Buna görə Dr. Quluzadə “Üçlər qaydası”nı tövsiyə edir: hər yeni qida 3 gün ərzində, az miqdardan başlayaraq tədricən artırılır və körpənin reaksiyası diqqətlə izlənir. Reaksiya olarsa, həmin qida rasiondan çıxarılır.
Bir neçə vacib qeyd:
Qidadan sonra yaranan səpgi, övrə, dodaq və göz ətrafında şişkinlik, qusma, ishal, nəcisdə qan və ya ekzemanın kəskinləşməsi allergiya əlaməti ola bilər. Qəbulda reaksiyanın nə vaxt və hansı qidadan sonra yarandığı ətraflı öyrənilir, qida gündəliyi qiymətləndirilir, lazım olduqda analiz və allerqoloq rəyi təyin edilir.
Allergiya təsdiqlənərsə, sual yaranır: həmin qidadakı vitamin və mineralları necə əvəz etməli? Bunu mütləq pediatrla birlikdə həll etmək lazımdır — təhlükəsiz alternativ qidalar seçilir ki, lazımsız pəhriz uşağı vacib qida maddələrindən məhrum etməsin.
Uşaq əsas yeməklərdən imtina edirsə, ilk addım 3 günlük qidalanma cədvəli tutmaqdır. Çox vaxt gün ərzində yeyilən xırda şirniyyatlar, meyvə və atışdırmalıqlar əsas iştahı kəsir. Unutmayın: uşaqlar bizi dinləmir, bizi təkrarlayırlar — ailə süfrəsində sizin nə yediyiniz onun üçün ən yaxşı nümunədir.
Tam əlavə qidaya keçmiş uşaq üçün sadə bir bələdçi:
Anemiya (qanazlıq), dəmir, D və B12 vitamini çatışmazlığı uşaqlarda halsızlığa, solğunluğa, iştahsızlığa, diqqət dağınıqlığına və tez yorulmaya səbəb ola bilər. Bunu yalnız əlamətlərə görə müəyyən etmək olmur — qan analizi lazımdır. Bu analizlərin bir çoxu uşaq check-up paketlərinə daxildir.
Körpəlikdə pediatrın profilaktik məqsədlə təyin etdiyi preparatlar (məsələn, D vitamini) istisna olmaqla, dəmir və vitamin preparatları yalnız çatışmazlıq təsdiqləndikdən sonra, dozası həkim tərəfindən təyin edilməklə verilir: artıq dəmir də zərərlidir. Açıq havada vaxt keçirmək D vitamini üçün vacibdir, lakin bu, uşağı günəşdə yandırmaq demək deyil.
⚠️ Qidadan sonra bu əlamətlər varsa, dərhal 103-ə zəng edin:
Gecikmədən pediatra müraciət edin, əgər uşağın çəki artımı dayanıbsa, nəcisində qan görünürsə, qusma və ya ishal uzanırsa, yaxud susuzlaşma əlamətləri — quru dil, göz yaşının azalması, sidiyin azalması — yaranıbsa.
ÜST və AAP təxminən 6 aylıqdan əlavə qidaya başlamağı tövsiyə edir; ana südü isə bununla yanaşı davam edir. Körpənin hazır olma əlamətləri — dəstəklə oturması, başını sabit saxlaması, qidaya maraq göstərməsi — pediatrla birlikdə qiymətləndirilir.
Hər yeni qida 3 gün ərzində az miqdardan başlayaraq tədricən artırılır və körpənin reaksiyası izlənir. Reaksiya olarsa, həmin qida rasiondan çıxarılır və pediatrla məsləhətləşilir. Bu üsul hansı qidanın reaksiya verdiyini aydın görməyə kömək edir.
Əvvəlcə səbəbi tapmaq lazımdır. 3 günlük qidalanma cədvəli tutun: çox vaxt gün ərzində yeyilən şirniyyat, meyvə və atışdırmalıqlar əsas iştahı kəsir. Vitamin və ya dəmir preparatı yalnız çatışmazlıq təsdiqləndikdə, həkim nəzarəti ilə verilir.
Valideyn bələdçisi
Əlavə qidaya keçid həm sevincli, həm də həyəcanlı mərhələdir. Hər yeni qidanı ayrıca, az miqdarda və 3 gün izləyərək vermək allergiyanı vaxtında görməyə kömək edir.
Çox vaxt uşaq həqiqətən “heç nə yemir” deyil: gün ərzində yeyilən xırda şirniyyat və atışdırmalıqlar əsas iştahı kəsir. Səbəbi tapmaq üçün ilk addım sadədir.
Sağlam uşağın beyin inkişafı üçün bahalı preparat yox, iki sadə təməl lazımdır: təbii və balanslı qidalanma, bir də valideynlə birlikdə keçirilən keyfiyyətli vaxt.
Öskürəkdən halsızlığa, iştahsızlıqdan müntəzəm profilaktik baxışa qədər — körpəlikdən 18 yaşadək uşağınızın sağlamlığına diqqətli və elmə əsaslanan nəzarət.
Körpənizin ilk günlərindən sağlam və təhlükəsiz böyüməsi üçün təpədən dırnağa müayinə, inkişaf nəzarəti və valideynə aydın tövsiyələr.
Hər uşaq öz tempində böyüyür. Pediatr nəzarəti bu tempin sağlam olub-olmadığını göstərir: boy-çəki, ilk addımlar, ilk sözlər və diqqət tələb edən erkən əlamətlər.
Profilaktik müayinə, xəstəlik şikayəti və ya sadəcə sual — qəbula yazılın, birlikdə ən doğru addımı ataq.