Valideynlərin pediatra ən çox verdiyi suallar

Yenidoğulmuşun müayinəsi sadəcə baxış deyil: körpə təpədən dırnağa tam fiziki müayinədən keçir. Nevroloji və əmmə refleksləri yoxlanılır, əmgəyin ölçüsü və baş çevrəsinin artımı izlənilir, fizioloji sarılıq nəzarətdə saxlanılır.

Valideynləri narahat edən asqırma, qaz sancısı kimi fizioloji hallar barədə də ətraflı məlumat verilir. Daban testi və eşitmə skrininqi ilə bağlı suallarınızı da həmin qəbulda verə bilərsiniz.

Körpə zəif əmirsə, çox yuxuludursa, sarılığı artırsa və ya qızdırması varsa, planlı müayinəni gözləmədən pediatra müraciət edin.

Ətraflı oxu : Yenidoğulmuşun ilk pediatr müayinəsində nələr yoxlanılır?

Xeyr, zərərli deyil. Əmgək kəllə sümükləri arasındakı təbii boşluqdur və beynin sağlam inkişafına imkan verir. Ona toxunmaq, başı yumaq və ya həkim müayinəsi körpəyə heç bir zərər vermir. Müayinədə əsasən iki əmgəyə baxılır: alın nahiyəsindəki böyük və başın arxasındakı kiçik əmgək.

Dərhal müraciət edin: əmgək qabarıqdırsa və körpədə süstlük, narahatlıq, əmməkdən imtina varsa, bu, təcili vəziyyətdir. Çökük əmgək isə susuzlaşmanın (qusma, ishal, az qidalanma) əlaməti ola bilər; bu halda da gecikmədən həkimə müraciət edin.

Ətraflı oxu : Körpədə əmgək nədir və nə vaxt narahat olmalıyıq?

Əsas qayda: göbək nahiyəsini quru və təmiz saxlayın. Amerika Pediatriya Akademiyası göbək bağına yod və ya brilyant yaşılı (zelyonka) kimi antiseptik məhlullar çəkməyi tövsiyə etmir. Bezi göbəyin altından qatlayın ki, sidik və nəcis ona toxunmasın.

Düzgün qulluqda göbək bağı adətən 5–15 günə, ən geci 3 həftəyə düşür. Düşdükdən sonra yüngül qan ləkəsi görünməsi normaldır.

Göbək bağı 3 həftə ərzində düşməyibsə və ya göbəkdən pis qoxu, axıntı gəlirsə, pediatra müraciət edin. Göbək ətrafında qızartı yayılırsa, körpə əmmirsə, halsızdırsa və ya qusursa, vaxt itirmədən həmin gün pediatra müraciət edin; körpənin ümumi vəziyyəti pisdirsə, 103 nömrəsinə zəng edin.

Ətraflı oxu : Körpələrdə göbək bağına necə qulluq etməli?

Sarılıq körpələrin çoxunda görülür: qanda bilirubinin artması səbəbindən dəri və gözlərin ağı saralır. Fizioloji (normal) sarılıq adətən 2–3-cü gün başlayır, 7–10 günə azalır və əksər hallarda təhlükəli deyil.

Sarılıq ilk 24 saatda başlayıbsa, sürətlə artırsa, 2 həftədən çox davam edirsə, nəcis ağımtıl-boz, sidik isə tünd rəngdədirsə, körpə zəif əmirsə və ya çox yuxuludursa, mütləq həkimə müraciət edin. Körpəni oyatmaq çətindirsə, qeyri-adi tiz səslə ağlayırsa və ya bədənini geriyə əyirsə, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin.

Müalicədə körpəni tez-tez ana südü ilə qidalandırmaq tövsiyə olunur, lazım olduqda fototerapiya tətbiq edilir. Sarılığın dərəcəsini pediatr müayinə və lazım olduqda analizlə qiymətləndirir.

Ətraflı oxu : Yenidoğulmuş sarılığı nədir və nə vaxt təhlükəlidir?

Daban testi yenidoğulmuşların skrininq testidir: körpənin dabanından götürülən bir neçə damla qanla bəzi metabolik və genetik xəstəliklər hələ heç bir əlamət yaranmadan aşkarlanır.

Bunlara fenilketonuriya, anadangəlmə hipotireoz, kistik fibroz, anadangəlmə adrenal hiperplaziya, qalaktozemiya və digər metabolik xəstəliklər aiddir. Erkən diaqnoz sayəsində müalicə və pəhriz vaxtında başlanır, qalıcı fəsadların qarşısını almaq mümkün olur.

Unutmayın: daban testi qəti diaqnoz deyil, skrininqdir. Nəticə müsbət çıxarsa, gecikmədən pediatra müraciət edin, çünki mütləq təsdiqləyici laborator müayinələr aparılmalıdır.

Ətraflı oxu : Daban testi nədir və yenidoğulmuş üçün nə üçün vacibdir?

Çünki körpənin nitqinin və sağlam inkişafının təməli vaxtında aparılan eşitmə müayinəsindən asılıdır. Eşitmə zəifliyi erkən aşkarlanarsa, dəstək də erkən başlayır. Yenidoğulmuşlarda ilkin eşitmə skrininqi ağrısız, qısa və təhlükəsizdir.

Şübhəli nəticə hələ eşitmə itkisi demək deyil, amma təkrar yoxlama mütləqdir. Nəticə şübhəli çıxarsa və ya körpənin səslərə reaksiya vermədiyini (məsələn, qəfil səsdən diksinmədiyini) görürsünüzsə, vaxt itirmədən mütəxəssisə müraciət edin.

Ətraflı oxu : Yenidoğulmuşda eşitmə skrininqi niyə vacibdir?

Körpələrin gecə tez-tez oyanması çox rast gəlinən haldır və çox vaxt sadə bir səbəbi olur. Ən çox rast gəlinən səbəblər: aclıq, qaz və qarın ağrısı, diş çıxarma narahatlığı, yaş və ya çirkli bez, yuxu rejiminin pozulması.

Körpəni hər gün təxminən eyni saatda yatırtmaq və yatmazdan əvvəl sakit, təkrarlanan ritual yaratmaq çox vaxt kömək edir.

Narahatlıq davam edirsə, körpə uzun müddət səbəbsiz ağlayırsa, qızdırma, qusma və ya əmməkdən imtina varsa, dəqiq səbəbi tapmaq üçün pediatra müraciət edin.

Ətraflı oxu : Körpə gecə niyə yatmır? Əsas səbəblər və nə etməli

Öskürək xəstəlik deyil, orqanizmin müdafiə refleksidir: tənəffüs yollarını selik, bəlğəm və mikroorqanizmlərdən təmizləyir. Buna görə məqsəd öskürəyi kəsmək deyil, səbəbini tapmaqdır.

Müddətinə görə 2 həftəyə qədər olan öskürək kəskin, 2–4 həftə davam edən uzanmış, 4 həftədən çox çəkən isə xroniki öskürək sayılır. Yemək zamanı və ya yeməkdən dərhal sonra başlayan öskürək reflyuksla bağlı ola bilər. 4 yaşdan kiçik uşaqlara öskürək siropları tövsiyə edilmir: bu yaşda uşaq bəlğəmi sərbəst xaric edə bilmir və belə preparatlar vəziyyəti çətinləşdirə bilər.

Öskürək 2 həftədən uzun çəkirsə, qızdırma ilə müşayiət olunursa və ya uşaq gecələr öskürəkdən oyanırsa, pediatra müraciət edin. Nəfəs darlığı, xırıltı və ya dodaqlarda göyərmə varsa, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin.

Ətraflı oxu : Uşaqlarda öskürək: xəstəlikdir, yoxsa qoruyucu refleks?

Körpələrdə və azyaşlı uşaqlarda tənəffüs problemləri bəzən saniyələr içində ağırlaşa bilər. Bu əlamətlərdə gözləmədən 103 nömrəsinə zəng edin və ya ən yaxın təcili tibbi yardıma müraciət edin: təngnəfəslik və çətin nəfəsalma; sürətli nəfəs zamanı qabırğaarası əzələlərin içəri batması və burun pərlərinin genişlənməsi; nəzərəçarpan xırıltı, fit səsli tənəffüs, gecə boğulmaları; dəridə, xüsusən dodaq ətrafında göyərmə və solğunluq.

Tamamilə sağlam uşaqda qəfil başlayan şiddətli öskürək və göyərmə tənəffüs yoluna yad cismin düşməsi ilə bağlı ola bilər. Belə hallarda bir saniyə də gözləməyin.

Ətraflı oxu : Uşaqda hansı tənəffüs əlamətləri təcili yardım tələb edir?

Bəli, ola bilər. Ağciyərin aşağı paylarındakı iltihab sinirləri qıcıqlandıraraq ağrını qarın nahiyəsinə ötürə bilər. Bəzən pnevmoniya qızdırma, öskürək və bəlğəm kimi klassik əlamətlər olmadan da inkişaf edir.

Dr. Quluzadənin klinik təcrübəsindən bir nümunə: 5 yaşlı uşaq klinikaya yalnız qarın ağrısı şikayəti ilə gətirilib, müayinədə isə ağciyərində pnevmoniya aşkarlanıb.

Qarın ağrısı keçmirsə, xüsusən sürətli nəfəs, halsızlıq və ya hərarətlə müşayiət olunursa, pediatr müayinəsindən keçin: düzgün diaqnoz üçün peşəkar müayinə vacibdir.

Ətraflı oxu : Qarın ağrısı pnevmoniya əlaməti ola bilərmi?

Ən çox rast gəlinən səbəb orta qulaq iltihabıdır, amma hər qulaq ağrısı otit demək deyil. Səbəb xarici qulaq iltihabı, diş problemləri, kir tıxacı, qulaq pərdəsinin zədəsi, qulaqda yad cisim, nadir hallarda isə mastoidit də ola bilər.

Həkimə qədər ağrını azaltmaq üçün parasetamol və ya ibuprofen tərkibli ağrıkəsici vermək olar. İbuprofen 6 aydan kiçik körpələrə verilmir; dozanı uşağın çəkisinə görə həkimlə dəqiqləşdirin. Hər qulaq ağrısında antibiotik lazım deyil: bu qərarı müayinədən sonra pediatr verir.

Ağrı güclənirsə, qulaqdan qanlı və ya irinli axıntı gəlirsə, eşitmə azalıbsa, qulaq arxasında şişkinlik və qızartı varsa və ya körpə 6 aydan kiçikdirsə, gecikmədən pediatra müraciət edin.

Ətraflı oxu : Uşağın qulağı ağrıyır: səbəbi nədir və nə etməli?

Ən çox rast gəlinən səhvlər: həkim məsləhəti olmadan antibiotik vermək, uşağı həddindən artıq bürümək, maye verməyi unutmaq və dərmanın dozasını özbaşına artırmaq.

Antibiotiklər viruslara təsir etmir, lazımsız istifadəsi isə bakteriyaların antibiotikə davamlılığına (rezistentliyə) səbəb olur. Həddindən artıq bürümək hərarəti daha da yüksəldə bilər. Qızdırma zamanı orqanizm çox maye itirir, buna görə uşağa tez-tez su və digər mayelər verin. Təyin olunan dozadan artıq dərman isə zəhərlənməyə səbəb ola bilər.

3 aydan kiçik körpədə hərarət 38°C və ya daha yüksəkdirsə, bu həmişə təcili haldır: dərman verməzdən əvvəl dərhal pediatra və ya təcili tibbi yardıma müraciət edin, körpənin vəziyyəti pisdirsə, 103 nömrəsinə zəng edin. Qızdırma enmirsə və ya 2–3 gündən çox davam edirsə, uşaq çox halsızdırsa və ya az sidik ifraz edirsə, həmin gün pediatra müraciət edin. Qıcolma, nəfəs darlığı, basanda solmayan səpgi və ya huşun pozulması zamanı dərhal 103 nömrəsinə zəng edin. Şübhə olduqda həmişə həkiminizlə məsləhətləşin.

Ətraflı oxu : Uşaqlarda qızdırma: valideynlərin ən çox etdiyi 5 səhv

Ən böyük təhlükə susuzlaşmadır, yəni ciddi maye itkisi. Yayda istidə bəzi mikroorqanizmlər sürətlə çoxalır, qidalar da tez xarab olur, buna görə ishal və qusma bu aylarda daha çox rast gəlinir.

Bu əlamətlərə diqqət edin: gözlərin çökməsi, göz yaşının azalması, dilin və dərinin quruması, dəri elastikliyinin azalması, sidiyin azalması. Yüksək hərarət maye itkisini artırır. Bu əlamətlərdən biri varsa, dərhal pediatra müraciət edin; uşaq maye saxlaya bilmirsə və ya çox süstdürsə, 103 nömrəsinə zəng edin. Bu əlamətlərdən biri varsa, dərhal pediatra müraciət edin.

Uşağa tez-tez və az-az maye verin; körpəni ana südü ilə qidalandırmağa davam edin. Uşaq heç maye saxlaya bilmirsə və ya çox süstdürsə, 103 nömrəsinə zəng edin.

Ətraflı oxu : Yayda uşaqlarda ishal və qusma: susuzlaşmanı necə tanımaq olar?

Dr. Quluzadə qulaq deşməyi 4 yaşdan sonraya saxlamağı tövsiyə edir. Kiçik yaşda immun sistem hələ tam formalaşmadığı üçün infeksiya riski yüksəkdir, uşaq sırğanı dartıb qopara və ya ağzına aparıb uda bilər.

Yalnız qulaq məməsi deşilməlidir, qığırdaq yox. Deşmə steril şəraitdə aparılmalı, ilk sırğa tibbi poladdan, titandan və ya ən azı 585 əyarlı (14 karat) qızıldan olmalıdır; ip, kömür və qeyri-steril vasitələrdən istifadə etməyin. İlk sırğanı 6–8 həftə dəyişməyin. Evdə qulaq deşmək təhlükəlidir: sterilliyi təmin etmək mümkün olmadığından infeksiya, allergiya və yaranın gec sağalması riski artır.

Qulaqda qızartı, şişkinlik, ağrı, axıntı və ya hərarət yaranarsa, evdə müdaxilə etməyin, pediatra müraciət edin.

Ətraflı oxu : Uşağın qulağını neçə yaşda deşmək olar?

6 aylıqdan sonra. 6 aydan kiçik körpələrdə SPF kremləri tövsiyə edilmir: onları kölgədə saxlayın, bədəni örtən yüngül geyim və papaqla qoruyun. 6 aydan böyük uşaqlar üçün xüsusi hazırlanmış SPF kremlərindən istifadə etmək olar: kremi günəşə çıxmazdan əvvəl sürtün, hər 2 saatdan bir, həmçinin çimdikdən və ya çox tərlədikdən sonra təzələyin.

Uşaqlıqda alınan günəş yanıqları gələcəkdə dəri xərçəngi riskini artırır. D vitamini vacibdir, amma bu, uşağı günəşdə yandırmaq demək deyil.

Günəş yanığında dəridə qabarcıqlar yaranarsa, uşaqda hərarət, üşütmə, baş ağrısı və ya halsızlıq varsa, pediatra müraciət edin. 1 yaşdan kiçik körpədə hər hansı günəş yanığını həkimə göstərin.

Ətraflı oxu : Uşaqlara günəşdən qoruyucu (SPF) krem nə vaxtdan sürtmək olar?

Xeyr. Siqaret tüstüsü yalnız havada qalmır: “üçüncü əl tüstü” paltara, saça, dəriyə, hətta evdəki pərdə və xalçalara hopur. Siz uşağı qucaqlayanda və ya o, evdə oynayanda bu zəhərli maddələrlə birbaşa təmasda olur.

Tüstüyə məruz qalan uşaqlarda tez-tez təkrarlanan tənəffüs yolu infeksiyaları, bronxit, pnevmoniya, xroniki öskürək, astmanın yaranması və ya kəskinləşməsi daha çox müşahidə olunur. Uşağı qorumağın ən etibarlı yolu tüstüsüz mühitdir: həm evdə, həm də avtomobildə.

Uşaqda tez-tez təkrarlanan öskürək, xırıltılı nəfəs və ya gecə öskürəkləri varsa, pediatra müraciət edin.

Ətraflı oxu : Üçüncü əl tüstü nədir və balkonda siqaret çəkmək uşağı qoruyurmu?

Filmlərdəki kimi yox: səssiz, çırpınmadan və qışqırmadan. Uşaq çox sakit şəkildə suyun altında qala bilər, buna görə boğulmanı səsdən tanımaq olmur.

Üzmə bacarığına arxayın olmayın: üzməyi bacaran uşaqlar da boğula bilər — xüsusən yorulanda, axına düşəndə və ya özlərinə arxayın olub dərinə üzəndə. Üzgüçülük dərsləri riski azaldır, amma nəzarəti əvəz etmir. Dəniz və hovuz kənarında uşaq daim böyüklərin birbaşa nəzarətində olmalıdır: göz təmasını kəsməyin və müəyyən olunmuş sərhədi keçməyə icazə verməyin. Dəniz suyundan sonra azyaşlılarda qusma, ishal və dəri infeksiyalarının artdığını da nəzərə alın.

Suda boğulma təhlükəsi yaşamış uşaqda öskürək, nəfəs çətinliyi, halsızlıq və ya qusma varsa, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin. Heç bir əlamət olmasa belə, uşağı həkimə göstərin.

Ətraflı oxu : Uşaqlar suda necə boğulur? Səssiz təhlükə və təhlükəsizlik qaydaları