Körpələrdə göbək bağına necə qulluq etməli?
Göbək bağına qulluğun əsas sirri sadədir: quru və təmiz saxlamaq. Məhlul və sarğı lazım deyil, amma bəzi əlamətləri vaxtında tanımaq vacibdir.
Göbək bağına qulluğun əsas qaydası sadədir: onu quru və təmiz saxlayın. Yod tərkibli məhlullara və ya brilyant yaşılı (zelyonka) kimi antiseptiklərə ehtiyac yoxdur: Amerika Pediatriya Akademiyası (AAP) onların istifadəsini tövsiyə etmir. Düzgün qulluq edildikdə göbək bağı adətən 5–15 gün ərzində, ən gec 3 həftəyə qədər öz-özünə düşür.
Göbək bağı niyə quruyur və düşür?
Doğuşdan sonra göbək ciyəsi kəsilir və körpədə kiçik bir qalıq, yəni göbək bağı qalır. Növbəti günlərdə o tədricən quruyur, rəngi sarımtıldan qəhvəyi-qaraya dəyişir və nəhayət düşür. Bu, tamamilə təbii prosesdir.
Quru mühit bu prosesi sürətləndirir. Nəm isə onu ləngidir və infeksiya riskini artırır. Ona görə də bütün qulluq bir məqsədə xidmət edir: göbək nahiyəsini quru saxlamaq.
Quruma dövründə göbək bağının dibində bir az sarımtıl, yapışqan ifrazat və ya bezdə kiçik qəhvəyi ləkə görünə bilər. Bu, adi quruma prosesinin bir hissəsidir. Pis qoxu, irinli axıntı və ətrafa yayılan qızartı isə normal deyil.
Əsas qulluq qaydaları
Uzm. Dr. Nərmin Quluzadə xatırladır ki, əsas məqsəd göbək nahiyəsinin daim quru qalmasıdır. Gündəlik qulluq üçün:
- Quru və təmiz saxlayın. Paltar və bez göbəyi sıxmasın, nahiyə hava alsın.
- Məhlul işlətməyin. Spirt, yod tərkibli məhlullar, zelyonka və ya kremlər lazım deyil. Göbək çirklənərsə, təmiz su ilə ehmalca silin və quru dəsmalla qurulayın.
- Bezi düzgün bağlayın. Uşaq bezinin üst kənarını göbəyin altından qatlayın ki, sidik və nəcis göbəklə təmasda olmasın.
- Əllərinizi yuyun. Göbək nahiyəsinə toxunmazdan əvvəl əllər təmiz olmalıdır.
- Sarğı bağlamayın. Sıx sarğı, pambıq və ya bant nəmi saxlayır.
- Çəkib qoparmayın. Bir ucundan sallansa belə, göbək bağı hazır olanda özü düşəcək.
Hər dəfə bezi dəyişəndə qısa yoxlama kifayətdir:
- Əllərinizi yuyun.
- Göbəyə baxın: qurudurmu, ətrafında qızartı, axıntı varmı?
- Çirklənibsə, təmiz su ilə ehmalca silin və quru dəsmalla qurulayın.
- Təmiz bezi göbəyin altından qatlayaraq bağlayın.
Çimizdirmə və geyim
Göbək bağı düşənə qədər körpəni bütövlükdə suya salmaq əvəzinə nəm, yumşaq dəsmalla silmək daha rahatdır. Göbək təsadüfən islanarsa, narahat olmayın: təmiz, quru dəsmalla ehmalca qurulamaq kifayətdir.
Geyim yumşaq və bol olsun. Pambıq parça dərinin hava almasına kömək edir. Bel hissəsi sıx olan şalvar və kombinezonları bu günlərdə bir az kənara qoyun.
Göbək bağı nə vaxt düşür?
Düzgün qulluq edildikdə göbək bağı 5–15 gün ərzində düşür. Bəzən bu müddət bir qədər uzanır, amma 3 həftəni keçməməlidir.
Düşdükdən sonra:
- yerində yüngül qan ləkəsi və ya bir-iki damla qan görülməsi normaldır;
- nahiyə bir neçə gün ərzində tam quruyub sağalır;
- yerində uzun müddət nəm qalan kiçik çəhrayı toxuma (göbək qranuloması) görünərsə, pediatra göstərin. Bu təhlükəli deyil, amma həkim baxışı tələb edir.
Bəzi körpələrdə ağlayanda göbək nahiyəsi yumşaq şəkildə qabarır. Bu, çox vaxt göbək yırtığıdır və əksər hallarda zamanla öz-özünə bağlanır. Yenə də onu növbəti müayinədə pediatra göstərmək lazımdır.
Geniş yayılmış yanlış vərdişlər
- Zelyonka sürtmək. Göbəyin daha tez düşməsinə kömək etmir, rəngi isə iltihabın ilk əlaməti olan qızartını gizlədə bilər.
- Göbəyə sikkə, kəmər və ya sarğı bağlamaq. Göbək yırtığını sağaltmır, əksinə dərini qıcıqlandıra və nəm saxlayaraq infeksiya riskini artıra bilər.
- Pudra, yağ və ev üsulu qarışıqlar. Nahiyəni nəmləndirir və çirkləndirir.
- Tez-tez yoxlamaq üçün ovuşdurmaq. Göbək bağına nə qədər az toxunulsa, bir o qədər yaxşıdır.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
⚠️ Gecikmədən həkimə müraciət edin, əgər:
- göbək bağı 3 həftədən çox müddətdə düşməyibsə;
- göbəkdən pis qoxu, irinli və ya sarı-yaşıl axıntı gəlirsə;
- göbək ətrafındakı dəri qızarır, şişir və qızartı ətrafa yayılırsa;
- qanaxma bir neçə damladan çoxdursa və yüngülcə basdıqda dayanmırsa;
- göbək nahiyəsindəki qabarıqlıq bərk və ağrılıdırsa, rəngi dəyişibsə;
- körpədə əmməkdən imtina, halsızlıq, qusma və ya 38 °C və daha yüksək hərarət varsa.
Qızartı ətrafa yayılırsa, körpəni gecikdirmədən, elə həmin gün pediatra göstərin. Son iki halda isə vaxt itirmədən pediatra və ya təcili yardıma (103) müraciət edin.
İlk həftələrdə göbəyin vəziyyəti yenidoğulmuşun pediatr müayinəsində mütləq yoxlanılır. Sualınız varsa, onu müayinə zamanı rahatlıqla soruşa bilərsiniz.
Qısa sual-cavab
Göbək bağı düşməyibsə, körpəni çimizdirmək olarmı?
Olar, amma bu günlərdə körpəni vannaya salmaq əvəzinə silmək daha məqsədəuyğundur. Əsas odur ki, yuyunmadan sonra göbək nahiyəsi quru qalsın. Göbək düşüb yeri sağaldıqdan sonra adi çimizdirməyə keçə bilərsiniz.
Göbək bağı sallanırsa, onu özüm götürə bilərəmmi?
Xeyr, nə qədər az qalmış görünsə də, onu çəkməyin. Vaxtından əvvəl qoparılan göbək bağı qanaya, yeri isə infeksiyaya açıq qala bilər.
Göbək düşəndən sonra bir-iki damla qan görünür. Bu normaldırmı?
Bəli, bu tez-tez olur və adətən bir-iki gün ərzində keçir. Nahiyəni təmiz və quru saxlayın. Qan dayanmırsa, yaxud axıntı, pis qoxu və ya qızartı yaranırsa, pediatra müraciət edin.
Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Övladınızın vəziyyəti ilə bağlı qərarı pediatrınızla birlikdə verin. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
