Yenidoğulmuşun ilk pediatr müayinəsində nələr yoxlanılır?
Yenidoğulmuşun müayinəsi sadəcə baxış deyil, sağlam gələcəyin təməlidir. İlk görüşdə nələrə baxılır və valideyn bu görüşə necə hazırlaşa bilər?
Yenidoğulmuşun ilk pediatr müayinəsində körpə təpədən dırnağa yoxlanılır: reflekslər və əmmə bacarığı, əmgək və baş çevrəsi, dərinin rəngi və sarılıq, ürək və nəfəs, göbək, omba oynaqları, çəki və qidalanma. Bu görüş həm də valideyn üçündür: ilk həftələrdə sizi narahat edən hər sual burada aydın cavab tapmalıdır.
Uzm. Dr. Nərmin Quluzadə ilk müayinəni körpənin sağlam gələcəyinin təməli adlandırır. Aşağıda bu görüşdə nələrə baxıldığını və ona necə hazırlaşmağı izah edirik.
İlk müayinəyə nə vaxt getmək lazımdır?
Körpəni adətən doğum evindən evə gəldikdən sonrakı ilk bir neçə gün ərzində pediatra göstərmək tövsiyə olunur. Çünki məhz bu dövrdə:
- fizioloji sarılıq çox vaxt ən yüksək həddinə çatır;
- ana südü yenicə gəlir və qidalanma hələ tam qaydaya düşməyib;
- körpənin çəkisi təbii olaraq bir qədər azalır və sonra yenidən artmalıdır.
Sonrakı müayinələrin tezliyini pediatr körpənin vəziyyətinə görə müəyyən edir.
Müayinədə nələr yoxlanılır?
Fiziki müayinə
- Baş və əmgək: əmgəyin ölçüsü və gərginliyi yoxlanılır, baş çevrəsi ölçülür və yaşa uyğun böyümə cədvəli ilə müqayisə edilir. Ətraflı: Körpədə əmgək.
- Gözlər, ağız və damaq: gözlərin vəziyyəti, damağın bütövlüyü və ağzın əmməyə hazırlığı qiymətləndirilir.
- Ürək və ağciyərlər: ürək səsləri və nəfəs dinlənilir, nəfəsin rahat olub-olmadığına baxılır.
- Qarın və göbək: qarın əllə yoxlanılır, göbək bağının vəziyyətinə baxılır.
- Omba oynaqları: xüsusi yumşaq hərəkətlərlə omba oynağının inkişafı yoxlanılır.
- Dəri və cinsiyyət orqanları: dərinin rəngi, səpgilər və ləkələr qiymətləndirilir; oğlan körpələrdə xayaların yerində olub-olmadığına baxılır.
Reflekslər və əmmə
Reflekslər körpənin sinir sistemi haqqında ilk məlumatı verir. Pediatr əmmə, axtarma, tutma və diksinmə (Moro) reflekslərini, əzələ tonusunu və hərəkətlərin simmetrik olub-olmadığını yoxlayır. Mümkün olduqda qidalanmanı da müşahidə edir: körpə döşü düzgün tuturmu, yaxşı əmirmi?
Sarılıq və çəki
Dərinin və göz ağlarının sarılığı gün işığında qiymətləndirilir, lazım olduqda bilirubin səviyyəsi ölçülür. Körpə çəkilir: ilk günlərdə bir qədər çəki itkisi normaldır, körpələrin çoxu təxminən iki həftəyə doğum çəkisini bərpa edir. Ətraflı: Yenidoğulmuş sarılığı.
Doğum evində daban testi və eşitmə skrininqi aparılıbsa, onların nəticələrinə də birlikdə baxılır.
Narahat edən, amma çox vaxt normal olan hallar
İlk həftələrdə bir çox hal valideynə qəribə görünə bilər, halbuki körpənin təbii fiziologiyasının bir hissəsidir. Müayinədə bunlar barədə ətraflı danışılır:
- Asqırma: körpə burnunu belə təmizləyir, bu çox vaxt soyuqdəymə əlaməti deyil.
- Hıçqırıq: xüsusən qidalanmadan sonra tez-tez olur və öz-özünə keçir.
- Qaz sancısı: həzm sistemi yeni qidaya uyğunlaşdıqca qarında narahatlıq ola bilər.
- Diksinmə: səsə və ya toxunuşa qarşı qısa diksinmələr çox vaxt Moro refleksidir.
- Nəfəs ritmi: yuxuda nəfəs bir qədər qeyri-bərabər ola bilər. Lakin nəfəsin uzun müddət dayanması və ya dodaqların göyərməsi normal deyil.
Hansı əlamətin normal, hansının isə həkim müraciəti tələb etdiyini bilmək valideynə ən çox rahatlıq verən şeydir.
Müayinəyə necə hazırlaşmalı?
Özünüzlə götürün:
- doğum evindən verilən çıxarışı;
- daban testi və eşitmə skrininqi nəticələrini (varsa);
- peyvənd kartını;
- qidalanma, yuxu və bez sayı barədə qısa qeydləri;
- əvvəlcədən yazdığınız sualların siyahısını.
Körpə üçün əlavə bez, yaş salfet və üstünü örtmək üçün yumşaq örtük də götürün.
💡 Kiçik məsləhət
İlk günlərdə körpənin neçə dəfə əmdiyini, neçə bezin islandığını və nəcisin rəngini telefonda qeyd edin. Bu sadə qeydlər pediatra qidalanmanın kifayət olub-olmadığını tez qiymətləndirməyə kömək edir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
⚠️ Növbəti müayinəni gözləmədən dərhal həkimə müraciət edin, əgər:
- körpənin hərarəti 38 °C və ya daha yüksəkdir (3 aydan kiçik körpədə bu həmişə təcili haldır);
- körpə əmmir, çox süstdür, onu oyatmaq çətindir;
- sarılıq ilk 24 saatda başlayıb və ya sürətlə artır;
- nəfəs almaqda çətinlik var, nəfəs uzun müddət dayanır və ya dodaqlar göyərir;
- təkrarlanan qusma, xüsusən yaşıl rəngli qusma var;
- bezlər əvvəlkindən xeyli az islanır;
- qıcolmaya bənzər hərəkətlər müşahidə olunur.
Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
Yeni doğulmuş körpələrin müayinəsi sadəcə baxış deyil, onların sağlam gələcəyinin təməlidir. — Dr. Quluzadə
Qısa sual-cavab
Körpəni ilk dəfə pediatra nə vaxt aparmaq lazımdır?
Adətən doğum evindən çıxdıqdan sonrakı ilk bir neçə gün ərzində. Bu dövrdə sarılıq, qidalanma və çəki dəyişikliyi ən çox diqqət tələb edən mövzulardır. Növbəti müayinələrin vaxtını pediatr körpənin vəziyyətinə görə müəyyən edir.
Müayinə körpə üçün ağrılıdırmı?
Xeyr, müayinə ağrısızdır. Körpə soyundurulduğu üçün bir az ağlaya bilər, bu normaldır. Müayinəni körpənin tox və sakit olduğu vaxta planlaşdırmaq işi asanlaşdırır.
İlk günlərdə körpənin çəki itirməsi normaldırmı?
Bəli, bu gözlənilən haldır: körpə ilk günlərdə bədənindəki artıq mayeni itirir, ana südü isə hələ tam gəlməyib. Çəki itkisinin həddini və bərpa sürətini pediatr hər müayinədə çəki ölçərək izləyir.
Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Övladınızın vəziyyəti ilə bağlı qərarı pediatrınızla birlikdə verin. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
