Yenidoğulmuşda eşitmə skrininqi niyə vacibdir?
Körpənin nitqinin və inkişafının təməli vaxtında yoxlanılan eşitmədir. Eşitmə skrininqi ağrısız, qısa və təhlükəsizdir, şübhəli nəticə isə hələ diaqnoz deyil.
Eşitmə skrininqi körpənin eşitməsində problem olub-olmadığını həyatın ilk günlərində yoxlayan ağrısız, qısa və təhlükəsiz testdir. Uzm. Dr. Nərmin Quluzadə vurğulayır ki, körpənin ilk aylarında sağlam inkişafının və nitqinin təməli məhz vaxtında aparılan eşitmə müayinəsindən asılıdır. Eşitmə zəifliyi erkən aşkarlanarsa, uşağın nitqi və ünsiyyəti öyrənməsi üçün lazım olan dəstək də vaxtında başlayır.
Eşitmə nitq üçün niyə bu qədər vacibdir?
Körpə danışmağı eşitdiklərini təqlid edərək öyrənir. İlk aylarda o, valideynin səsini tanıyır, intonasiyaları ayırd edir, sonra hecaları təkrarlamağa başlayır. Eşitmə zəif olduqda bu proses gecikir. Lakin kənardan bu çox vaxt hiss olunmur, xüsusən eşitmə itkisi yüngül və ya bir tərəflidirsə.
Anadangəlmə eşitmə itkisi olan bir çox körpədə heç bir risk amili olmur. Buna görə də skrininq təkcə risk qrupuna deyil, bütün yenidoğulmuşlara tövsiyə edilir.
Test necə aparılır?
Yenidoğulmuşlarda eşitmə skrininqi üçün iki əsas üsuldan istifadə olunur:
- Otoakustik emissiya (OAE). Qulaq kanalına kiçik yumşaq zond yerləşdirilir. Cihaz zəif səslər göndərir və daxili qulağın cavab olaraq yaratdığı “əks-sədanı” qeydə alır.
- Avtomatlaşdırılmış beyin sapı eşitmə reaksiyası (AABR). Başa kiçik sensorlar yapışdırılır və səsə cavab olaraq eşitmə sinirinin və beyin sapının fəaliyyəti ölçülür.
Hər iki test ağrısızdır, körpəyə iynə vurulmur, dərman verilmir. Ən etibarlı nəticə körpə sakit və ya yatmış olanda alınır, ona görə testi qidalanmadan sonra aparmaq rahatdır.
Skrininq çox vaxt doğum evində, körpə evə çıxmazdan əvvəl aparılır. Test aparılmayıbsa və ya nəticəsini bilmirsinizsə, bunu ilk pediatr müayinəsində mütləq deyin.
Nəticə şübhəli çıxarsa nə etməli?
Skrininqdən “keçmədi” və ya “təkrar lazımdır” nəticəsi eşitmə itkisi diaqnozu deyil. İlk günlərdə bunun səbəbi çox vaxt sadədir:
- qulaq kanalında doğuşdan qalan maye və ya ifrazat;
- test zamanı körpənin hərəkət etməsi və ya ağlaması;
- otaqdakı səs-küy.
Belə halda test qısa müddət sonra təkrarlanır. Təkrar test də şübhəli olarsa, körpə ətraflı eşitmə müayinəsi üçün qulaq-burun-boğaz həkiminə və ya audioloqa yönləndirilir.
Beynəlxalq tövsiyələrdə “1–3–6” prinsipi qəbul olunub: skrininq 1 aylığa qədər, dəqiq diaqnoz 3 aylığa qədər, lazımi dəstək isə 6 aylığa qədər başlamalıdır. Bu müddətlər nitqin formalaşması üçün ən əlverişli dövrü qorumağa xidmət edir.
Skrininqdən keçdikdən sonra da izləmək lazımdırmı?
Bəli. Bəzi uşaqlarda eşitmə itkisi sonradan yarana və ya irəliləyə bilər. Xüsusilə aşağıdakı hallarda pediatr eşitmənin müəyyən aralıqlarla yenidən yoxlanılmasını tövsiyə edə bilər:
- ailədə uşaqlıqdan başlayan eşitmə itkisi;
- yenidoğulmuşların intensiv terapiya şöbəsində uzun müddət qalma;
- əvəzedici qan köçürülməsini tələb edən çox ağır sarılıq;
- ana bətnində keçirilən bəzi infeksiyalar və ya meningit (beyin qişalarının iltihabı);
- tez-tez təkrarlanan orta qulaq iltihabı.
Evdə də sadə müşahidələr aparın. Təxmini yaş mərhələləri belədir:
- İlk həftələr: qəfil, yüksək səsə diksinir və ya oyanır.
- 2–4 ay: valideynin səsini eşidəndə sakitləşir, gülümsəyir.
- 4–6 ay: gözləri ilə səsin mənbəyini axtarır.
- 6–9 ay: hecaları təkrarlayır (ba-ba, ma-ma), adını eşidəndə baxır.
- Təxminən 12 ay: ilk sözləri deyir, sadə müraciətləri başa düşür.
Hər uşağın inkişaf tempi fərqlidir. Lakin sizdə şübhə yaranırsa, gözləməyin: eşitməni yoxlatmaq asandır və heç bir zərəri yoxdur.
💡 Körpə ilə çox danışın
Skrininqin nəticəsindən asılı olmayaraq, körpə ilə tez-tez danışın, ona laylay və mahnı oxuyun, şəkilli kitablara birlikdə baxın. Canlı insan səsi nitqin inkişafı üçün ən sadə və ən təsirli dəstəkdir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
⚠️ Vaxt itirmədən həkimə müraciət edin, əgər:
- skrininqin nəticəsi şübhəli olub və təkrar test hələ aparılmayıb;
- körpə yüksək səslərə heç reaksiya vermir;
- 6 aylığa yaxın səsin gəldiyi tərəfə baxmır;
- 9–12 aylığında hecalar, ilk sözlər yoxdur və ya adını eşidəndə reaksiya vermir;
- uşaq əvvəl dediyi sözləri deməyi dayandırıb;
- qulaqdan axıntı və ya qulaq ağrısı ilə yanaşı qızdırma var;
- istənilən yaşda uşağın eşitməsi ilə bağlı sizdə şübhə yaranıb.
Eşitmə skrininqinin nəticəsini daban testi nəticəsi ilə birlikdə ilk pediatr müayinəsinə gətirin: hər iki nəticəyə birlikdə baxılır və növbəti addımlar planlaşdırılır.
Hər hansı bir eşitmə zəifliyi və ya şübhəli nəticə müşahidə olunduqda vaxt itirmədən həkim-mütəxəssisə müraciət edin. — Dr. Quluzadə
Qısa sual-cavab
Eşitmə skrininqi körpəni narahat edirmi?
Xeyr. Körpə çox vaxt test zamanı yatır və heç nə hiss etmir. Prosedur ona heç bir zərər vermir.
Körpə yüksək səsə diksinir. Bu, eşitməsinin normal olduğunu göstərirmi?
Səsə reaksiya yaxşı əlamətdir, amma eşitmənin hər iki qulaqda tam normal olduğunu sübut etmir. Yüngül və ya bir tərəfli eşitmə zəifliyini yalnız xüsusi test aşkarlaya bilər.
Skrininqdən keçən körpənin eşitməsi sonradan zəifləyə bilərmi?
Bəli, bu mümkündür, ona görə skrininqdən keçmək ömürlük zəmanət deyil. Uşağın nitqi yaşına uyğun inkişaf etmirsə və ya o, səslərə az reaksiya verirsə, eşitməni yenidən yoxlatmaq lazımdır.
Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Övladınızın vəziyyəti ilə bağlı qərarı pediatrınızla birlikdə verin. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
