Rotavirus nədir və körpəni ondan necə qorumaq olar?
Rotavirus körpələrdə və kiçik uşaqlarda şiddətli ishal və qusmanın ən çox rast gəlinən səbəblərindəndir. Ən böyük təhlükə susuzlaşmadır, xüsusən 2 yaşdan kiçiklərdə.
Rotavirus körpələrdə və 5 yaşadək uşaqlarda şiddətli ishal, qusma və hərarətə səbəb olan virusdur. Onun əsas təhlükəsi susuzlaşmadır (dehidratasiya) və bu risk xüsusilə 2 yaşdan kiçik uşaqlarda yüksəkdir. Körpəni qorumağın ən etibarlı yolu rotavirus peyvəndidir: o, ağızdan damcı şəklində, körpəlik dövrünün ilk aylarında verilir. Uzm. Dr. Nərmin Quluzadə bu peyvəndin vaxtını əvvəlcədən planlaşdırmağı tövsiyə edir.
Rotavirus necə yoluxur?
Rotavirus çox yoluxucudur. Virus xəstənin nəcisi ilə xaricə çıxır və bu yollarla yayılır:
- yuyulmamış əllər, xüsusən bez dəyişdikdən sonra;
- oyuncaqlar, qapı tutacaqları və digər səthlər — virus onların üzərində uzun müddət yaşaya bilir;
- bəzən çirklənmiş qida və su.
Virusun çox az miqdarı belə xəstəliyə yol aça bilər. Buna görə yaxşı gigiyena yayılmanı azaltsa da, onu tam dayandıra bilmir. Bağçada və ailədə bir uşaqdan digərinə tez keçir. Mülayim iqlimli ölkələrdə xəstəlik daha çox qış və yaz aylarında artır.
Əlamətlər: nəyə diqqət etməli?
Xəstəlik adətən qəfil başlayır:
- təkrarlanan qusma (çox vaxt ilk günlərdə);
- tez-tez, sulu ishal;
- hərarət;
- qarın ağrısı, iştahsızlıq, halsızlıq.
İshal adətən 3–8 gün davam edir. Böyük uşaqlar və böyüklər də yoluxa bilər, amma onlarda xəstəlik çox vaxt daha yüngül keçir. Uşaq rotavirusa bir neçə dəfə yoluxa bilər, lakin ən ağır gediş adətən ilk dəfə yoluxan körpələrdə olur.
Ən böyük təhlükə — susuzlaşma
Kiçik uşaqlar mayeni böyüklərdən daha tez itirir, qusma isə içməyi çətinləşdirir. Bu əlamətlər susuzlaşmanı göstərə bilər:
- bezlərin az islanması, sidiyin azalması və tündləşməsi;
- ağız və dilin quruması;
- ağlayanda göz yaşının azalması və ya olmaması;
- gözlərin, körpədə isə əmgəyin çökməsi;
- halsızlıq, həddindən artıq yuxululuq və ya səbəbsiz narahatlıq.
Evdə nə etmək olar?
- Ana südünü kəsməyin — körpəni daha tez-tez, az-az əmizdirin.
- Pediatrın tövsiyəsi ilə apteklərdə satılan oral rehidratasiya məhlulu verin: qaşıqla və ya şprislə, az-az, amma tez-tez. Uşaq qusubsa, bir neçə dəqiqə gözləyin və yenidən kiçik miqdarla başlayın.
- Meyvə şirələri, şirin və qazlı içkilər ishalı artıra bilər — onları verməyin.
- Uşaq yeyə bilirsə, yaşına uyğun adi qidanı az porsiyalarla davam etdirin.
- İshal və qusmanı dayandıran dərmanları həkim təyinatı olmadan verməyin.
- Bez dəyişdikdən və tualetdən sonra əlləri sabunla yaxşıca yuyun, oyuncaqları və səthləri təmizləyin.
Yay aylarında ishal və maye itkisi barədə daha ətraflı: yay ishalı və susuzlaşma.
💡 Yaş bezləri sayın
İshal və qusma zamanı körpənin neçə yaş bez islatdığını, nə qədər maye qəbul etdiyini və neçə dəfə qusduğunu qeyd edin. Bu sadə qeydlər pediatra susuzlaşmanın dərəcəsini tez qiymətləndirməyə kömək edir.
Rotavirus peyvəndi
Gigiyena yayılmanı tam dayandıra bilmədiyi üçün rotavirusdan qorunmağın ən etibarlı yolu peyvənddir.
- Ağızdan damcı şəklində verilir — iynə deyil.
- Körpəlik dövrünün ilk aylarında, pediatrın təyin etdiyi vaxtda verilir. Dozaların sayı peyvəndin növündən asılıdır.
- Yaş həddi var: vaxtı keçdikdən sonra peyvəndə başlanmır. Buna görə onu ilk aylarda pediatrla planlaşdırın.
- Peyvənd olunmuş uşaq sonradan yoluxsa belə, xəstəlik adətən daha yüngül keçir, ağır susuzlaşma və xəstəxanaya düşmə riski xeyli azalır.
Peyvənddən sonra bir neçə gün yüngül narahatlıq və ya yumşaq nəcis ola bilər. Ciddi reaksiyalar çox nadirdir. Onlardan biri bağırsaq invaginasiyasıdır (bağırsağın bir hissəsinin digərinin içinə keçməsi): xüsusən dozadan sonrakı ilk həftədə körpə tutmalarla şiddətli ağlayırsa, ayaqlarını qarnına çəkirsə, təkrar qusursa, nəcisində qan varsa və ya çox süstdürsə, dərhal pediatra və ya təcili yardıma müraciət edin. Peyvənddən sonrakı günlərdə bez dəyişdikdən sonra əlləri yumağa xüsusilə diqqət edin. Peyvəndin vaxtını peyvənd məsləhəti zamanı müzakirə edə bilərsiniz.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
⚠️ Gecikmədən pediatra və ya təcili yardıma müraciət edin, əgər:
- bezlər saatlarla quru qalır, sidik xeyli azalıb;
- qusma o qədər tez-tezdir ki, uşaq heç bir mayeni saxlaya bilmir;
- qusuntu yaşıl rəngdədir və ya qusuntuda, nəcisdə qan var;
- güclü qarın ağrısı var, körpə tutmalarla şiddətli ağlayır və ayaqlarını qarnına çəkir;
- 3 aylıqdan kiçik körpədə hərarət (38 °C və yuxarı) var;
- əmgək çöküb, dil quruyub, uşaq göz yaşı olmadan ağlayır.
Uşaq çox süstdürsə, çətin oyanırsa və ya ətrafa reaksiyası zəifləyibsə, dərhal 103-ə zəng edin.
Rotavirus peyvəndi körpələri və kiçik uşaqları rotavirus infeksiyasından qoruyur. — Dr. Quluzadə
Qısa sual-cavab
Rotavirusda antibiotik lazımdırmı?
Xeyr. Rotavirus virusdur və antibiotik ona təsir etmir. Müalicənin əsası itirilən mayeni vaxtında bərpa etməkdir; lazım olan dərmanları yalnız pediatr təyin edir.
Rotavirus peyvəndini sonradan, böyük yaşda vurmaq olarmı?
Xeyr. Rotavirus peyvəndi yalnız körpəlik dövrünün ilk aylarında verilir və onun müəyyən yaş həddi var. Buna görə vaxtını pediatrla əvvəlcədən planlaşdırmaq vacibdir.
İshal zamanı ana südünü kəsmək lazımdırmı?
Xeyr. Ana südü həm maye, həm də qida mənbəyidir və ishal zamanı da davam etdirilməlidir. Körpəni daha tez-tez, az-az əmizdirin.
Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Övladınızın vəziyyəti ilə bağlı qərarı pediatrınızla birlikdə verin. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
