Uşaqlarda öskürək: xəstəlikdir, yoxsa qoruyucu refleks?
Öskürək xəstəlik deyil, orqanizmin qoruyucu qalxanıdır. Əsas məqsəd onu dərhal kəsmək yox, altında yatan səbəbi tapmaq və aradan qaldırmaqdır.
Öskürək xəstəlik deyil, orqanizmin qoruyucu qalxanıdır. Uzm. Dr. Nərmin Quluzadə xatırladır ki, öskürək tənəffüs yollarını selikdən, bəlğəmdən, mikroorqanizmlərdən və toz hissəciklərindən təmizləyən müdafiə refleksidir. Buna görə əsas məqsəd öskürəyi dərhal “kəsmək” yox, onun altında yatan səbəbi tapıb aradan qaldırmaqdır. Uşaqlarda öskürəyin çoxu virus infeksiyaları ilə bağlıdır və öz-özünə keçir. Lakin bəzi əlamətlər həkim müayinəsini gecikdirməməyi tələb edir.
Öskürək niyə yaranır?
Tənəffüs yollarında qıcıqlandırıcı bir şey olduqda orqanizm onu xaric etmək üçün öskürək refleksini işə salır. Bu reaksiyaya səbəb ola bilər:
- infeksiyalar zamanı yaranan selik və bəlğəm;
- toz, tüstü və digər qıcıqlandırıcı hissəciklər;
- tənəffüs yoluna düşən yad cisim;
- burundan boğazın arxasına axan selik — xüsusən soyuqdəymə zamanı, uşaq uzananda.
Öskürəyi zorla susdurmaq bu təmizlənmə prosesinə mane ola bilər. Ona görə də öskürəyin özü yox, səbəbi müalicə olunur.
Müddətinə görə öskürəyin növləri
Dr. Quluzadə öskürəyi davam etdiyi müddətə görə üç qrupa ayırır:
- 2 həftəyə qədər — kəskin öskürək. Çox vaxt soyuqdəymə və digər virus infeksiyaları ilə bağlıdır.
- 2–4 həftə — uzanmış öskürək. Səbəbin dəqiqləşdirilməsi üçün pediatr qiymətləndirməsi lazımdır.
- 4 həftədən çox — xroniki öskürək. Mütləq araşdırılmalıdır: astma, allergiya, reflyuks, tüstüyə məruz qalma və ya digər səbəblər ola bilər.
Bağçaya yeni gedən uşaqlarda bir virus infeksiyası keçən kimi yenisi başlaya bilər. Belə olanda valideynə öskürək “heç keçmir” kimi görünür. Bu halda da pediatr müayinəsi aydınlıq gətirir.
Öskürəyin xarakteri nə deyir?
Öskürəyin səsi və nə vaxt başladığı həkimə səbəb barədə vacib məlumat verir. Bəzi öskürək növləri xüsusi diqqət tələb edir:
- qəfil başlayan şiddətli öskürək — xüsusən uşaq oynayarkən və ya yeyərkən; tənəffüs yoluna yad cisim düşdüyünü göstərə bilər;
- itin hürməsinə bənzər kobud öskürək və nəfəs alarkən səs-küylü tənəffüs — qırtlaq iltihabı (krup) üçün xarakterikdir;
- ard-arda tutmalarla gələn, sonunda qusma və ya nəfəs almaqda çətinlik yaradan öskürək — göy öskürəyi xatırlada bilər;
- xırıltılı, fit səsli öskürək, xüsusən gecə və ya qaçdıqdan sonra — bronxların daralması, astma ilə bağlı ola bilər.
Dr. Quluzadə həmçinin vurğulayır ki, öskürək bəzən mədə-bağırsaq sistemi ilə bağlı olur. Qidalanma zamanı və ya yeməkdən dərhal sonra yaranan öskürəyə xüsusi diqqət yetirilməlidir — bu, reflyuksun əlaməti ola bilər.
Öskürək siropu vermək olarmı?
Dr. Quluzadə xüsusilə xatırladır: 4 yaşdan kiçik uşaqlara öskürək siropları tövsiyə edilmir. Bu yaşda balacalar bəlğəmi sərbəst xaric edə bilmir və belə preparatlar vəziyyəti daha da çətinləşdirə bilər. Böyük uşaqlarda da hər hansı dərmanı yalnız həkim məsləhəti ilə verin.
Evdə uşağa kömək etmək üçün sadə addımlar:
- bol maye verin — su və ilıq içkilər bəlğəmi durulaşdırır;
- burnu təmiz saxlayın — fizioloji məhlul (duzlu su) damcıları burnu açır və nəfəsi asanlaşdırır;
- otağı havalandırın, havanın həddindən artıq quru olmamasına çalışın;
- tüstüsüz mühit yaradın — siqaret tüstüsü, hətta paltara hopmuş üçüncü əl tüstü öskürəyi uzadır;
- 1 yaşdan böyük uşaqlarda yatmazdan əvvəl bir az bal öskürəyi yüngülləşdirə bilər; 1 yaşdan kiçik körpələrə bal verilmir.
Uşaqlarda öskürəyin çoxu viruslarla bağlıdır və antibiotik viruslara təsir etmir. Antibiotiki yalnız pediatr müayinədən sonra, həqiqətən ehtiyac olduqda təyin edir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
⚠️ Öskürəklə yanaşı bu əlamətlər varsa, gecikmədən həkimə müraciət edin:
- nəfəs sürətlənib, qabırğaarası nahiyə nəfəslə içəri batır, burun pərləri genişlənir;
- dodaq ətrafında göyərmə və ya kəskin solğunluq var;
- sağlam uşaqda öskürək qəfil, boğulma ilə başlayıb;
- 3 aydan kiçik körpədə öskürək və ya 38°C və yuxarı hərarət var;
- yüksək qızdırma bir neçə gün davam edir, uşaq süstdür və içməkdən imtina edir;
- öskürəkdən sonra qusma, nəfəsalmada fasilələr və ya qanlı bəlğəm müşahidə olunur.
Nəfəs darlığı və göyərmə olduqda qəbulu gözləməyin — dərhal 103 nömrəsinə zəng edin. Ətraflı: təcili yardım tələb edən tənəffüs əlamətləri.
Pediatr müayinədə nəyə baxır?
Qəbulda pediatr öskürəyin nə vaxt başladığını, gecə və ya gündüz artdığını, qidalanma ilə əlaqəsini, ailədə allergiya və astmanın olub-olmadığını soruşur. Sonra uşağı təpədən dırnağa müayinə edir, ağciyərləri diqqətlə dinləyir, nəfəs sayını və boğazı qiymətləndirir. Lazım olduqda əlavə müayinələr təyin edilir.
Bəzən öskürəyin səbəbi gözlənilməz yerdə gizlənir. Məsələn, ağciyər iltihabı bəzən yalnız qarın ağrısı ilə özünü göstərə bilər. Buna görə öskürək 2 həftədən çox çəkirsə, özbaşına dərman seçmək əvəzinə pediatr müayinəsinə yazılın.
Övladınızda uzun müddət davam edən öskürək müşahidə edirsinizsə, özbaşına dərman istifadə etmək əvəzinə vaxtında mütəxəssis müayinəsindən keçməyiniz vacibdir.
Qısa sual-cavab
Uşaqda öskürək nə qədər davam edə bilər?
Soyuqdəymədən sonra öskürək çox vaxt infeksiyanın özündən uzun çəkir və tədricən azalır. 2 həftədən çox davam edən öskürək uzanmış, 4 həftədən çox davam edən isə xroniki sayılır və pediatr müayinəsi tələb edir.
Öskürən uşağa bal vermək olarmı?
1 yaşdan böyük uşaqlarda yatmazdan əvvəl bir az bal boğazı yumşalda və öskürəyi yüngülləşdirə bilər. 1 yaşdan kiçik körpələrə isə bal qətiyyən verilmir — bu, körpə botulizmi riskinə görədir.
Öskürəkdə antibiotik lazımdırmı?
Çox vaxt yox. Uşaqlarda öskürəyin əsas səbəbi viruslardır və antibiotik viruslara təsir etmir. Antibiotikə ehtiyac olub-olmadığını yalnız pediatr müayinədən sonra müəyyən edir.
Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Övladınızın vəziyyəti ilə bağlı qərarı pediatrınızla birlikdə verin. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
