Körpədə reflyuks: süd qaytarma nə vaxt normaldır?
Yeməkdən sonra süd qaytaran körpələrin çoxu sağlamdır və yaxşı böyüyür. Vacib olan normal reflyuksu xəstəlik əlamətlərindən ayırmağı bacarmaqdır.
Körpə reflyuksu mədədəki südün və ya qidanın qida borusuna geri axmasıdır. Bu zaman körpə yeməkdən sonra südü qaytarır və ya az miqdarda qusur. Çox körpədə bu, normal və keçici haldır: körpə rahatdırsa, yaxşı əmirsə və çəki alırsa, adətən müalicə tələb etmir. Diqqət yetirilməli olan isə reflyuksla yanaşı görünən narahatedici əlamətlərdir.
Reflyuks niyə olur?
Uzm. Dr. Nərmin Quluzadə izah edir ki, körpələrdə mədə ilə qida borusu arasındakı əzələ (sfinkter) hələ tam inkişaf etmədiyi üçün mədədəki qida asanlıqla yuxarı qalxır. Buna bir neçə amil də əlavə olunur:
- körpənin qidası mayedir, mədəsi isə kiçikdir;
- körpə vaxtının çoxunu uzanmış vəziyyətdə keçirir;
- qidalanma zamanı hava udur;
- ana südü çox və sürətli axdıqda (hiperlaktasiya) körpə tələsik udur, daha çox hava qəbul edir və süd qaytarması arta bilər.
Həzm sistemi yetişdikcə, körpə oturmağa başladıqca və bərk qidaya keçdikcə süd qaytarma adətən azalır və çox vaxt bir yaşa yaxın keçir.
Normal reflyuks necə görünür?
Körpə süd qaytarır, amma:
- rahatdır, qidalanmadan imtina etmir;
- yaxşı çəki alır, boy-çəki artımı normaldır;
- bezləri kifayət qədər islanır;
- nəfəsi rahatdır.
Belə halda süd qaytarma ailəni narahat etsə də, körpənin sağlamlığı üçün adətən təhlükə yaratmır. Qaytarılan südün miqdarı çox vaxt olduğundan çox görünür: bir-iki qaşıq süd belə paltarda böyük ləkə yaradır.
Evdə necə kömək etmək olar?
- Az-az, tez-tez qidalandırın. Körpəni bir dəfəyə həddindən artıq doydurmaq mədəni gərir və süd qaytarmanı artırır.
- Gəyirdin. Qidalanmanın ortasında və sonunda körpəni dik tutub kürəyinə yüngülcə vurun.
- Dik saxlayın. Yeməkdən sonra körpəni təxminən 20–30 dəqiqə qucaqda dik saxlayın, dərhal uzatmayın və yelləməyin.
- Qarnı sıxmayın. Bez və paltar qarın nahiyəsini sıxmamalıdır.
- Butulkaya diqqət edin. Butulka ilə qidalanmada əmzik körpənin yaşına uyğun olsun, butulkanı əmzik südlə tam dolacaq bucaqda tutun ki, körpə hava udmasın.
- Tüstüdən qoruyun. Tütün tüstüsü reflyuksu ağırlaşdıra bilər, körpənin olduğu yerdə siqaret çəkilməməlidir.
Yuxuda isə qayda dəyişmir: körpə arxası üstə, düz və bərk döşəkdə yatmalıdır. Çarpayının başını qaldırmaq və ya xüsusi yastıqlardan istifadə etmək tövsiyə edilmir, çünki bunlar təhlükəsiz yuxu qaydalarına ziddir.
💡 Özbaşına dərman verməyin
Reflyuks və ya öskürək üçün körpəyə həkim təyinatı olmadan dərman, sirop və ya bitki çayı verməyin. Süd qarışığını dəyişmək və ya ana südünü dayandırmaq barədə qərarı da pediatrla birlikdə verin.
Reflyuks və öskürək
Dr. Quluzadə xatırladır ki, öskürək bəzən mədə-bağırsaq sistemi, o cümlədən reflyuks ilə bağlı ola bilər. Qidalanma zamanı və ya yeməkdən dərhal sonra yaranan öskürəyə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır. Körpə qidalanarkən tez-tez boğulursa, öskürürsə və ya nəfəsi xırıltılıdırsa, bunu pediatra mütləq deyin: səbəb reflyuks ola bilər, başqa problem də.
Öskürəyi dərhal kəsmək əvəzinə onun əsl səbəbini tapmaq lazımdır. Xüsusilə 4 yaşdan kiçik uşaqlara öskürək siropları tövsiyə edilmir. Ətraflı: Uşaqlarda öskürək.
Nə vaxt bu, sadə reflyuks deyil?
Bəzən süd qaytarma başqa xəstəliyin əlaməti olur və ya reflyuks körpənin böyüməsinə və rahatlığına zərər verməyə başlayır. Məsələn, ilk həftələrdə getdikcə güclənən, fəvvarə kimi qusma mədə çıxacağının daralmasından, yaşıl qusma isə bağırsaq keçməzliyindən xəbər verə bilər. Belə hallarda müayinə gecikdirilməməlidir.
⚠️ Gecikmədən həkimə müraciət edin, əgər:
- körpə qidalanmadan sonra fəvvarə kimi güclü qusur və bu, getdikcə artır;
- qusuntu yaşıl və ya sarı-yaşıl rəngdədir, içində qan və ya qəhvə çöküntüsünə bənzər qarışıq var;
- nəcisdə qan görünür;
- körpə çəki almır və ya çəki itirir, qidalanmadan imtina edir;
- qidalanma zamanı daim ağlayır, bədənini geriyə əyir;
- nəfəs problemləri var: boğulma, xırıltı, nəfəsin dayanması, dodaqların göyərməsi;
- bezlər az islanır, körpə süst və yuxuludur;
- qusma 6 aylıqdan sonra başlayıb və ya qızdırma, ishal, qarın şişkinliyi ilə müşayiət olunur.
Yaşıl qusma, nəfəs çətinliyi və ya körpənin süstlüyü təcili haldır: 103 nömrəsinə zəng edin.
Reflyuksun dərəcəsini çox vaxt əlamətlər və körpənin böyüməsi müəyyən edir. Əlavə müayinələr yalnız lazım olduqda təyin olunur. Körpənin çəki artımı hər müntəzəm pediatr müayinəsində izlənir və bu, reflyuksun zərərsiz olub-olmadığını göstərən ən sadə göstəricidir.
Qısa sual-cavab
Süd qaytarma ilə qusma arasında nə fərq var?
Süd qaytarma yeməkdən sonra südün ağızdan zəif, axıntı kimi gəlməsidir və körpəni narahat etmir. Qusma isə daha güclü olur, qarın əzələləri gərilir. Tez-tez və güclü qusma mütləq həkimə göstərilməlidir.
Körpənin reflyuksu nə vaxt keçir?
Çox körpədə süd qaytarma ilk aylarda daha çox olur, sonra tədricən azalır və adətən birinci ad gününə yaxın keçir. Bir yaşdan sonra davam edən və ya 6 aylıqdan sonra yeni başlayan qusma pediatra göstərilməlidir.
Reflyuks olduqda süd qarışığını özüm dəyişə bilərəmmi?
Bunu pediatrla məsləhətləşmədən etməyin. Qarışığın tez-tez dəyişdirilməsi çox vaxt kömək etmir, bəzən isə əsl səbəbin gec aşkarlanmasına yol açır.
Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Övladınızın vəziyyəti ilə bağlı qərarı pediatrınızla birlikdə verin. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
