Uşaqlarda qrip (influenza): əlamətlər, qorunma və təhlükəli siqnallar
Qrip adi soyuqdəymə deyil: qəfil yüksək hərarət, bədən ağrıları və halsızlıqla başlayır, adətən 5–7 gün çəkir. Sadə vərdişlər və mövsümi peyvənd uşağı qorumağa kömək edir.
Qrip (influenza) — influenza A və B viruslarının törətdiyi, burun, boğaz və ağciyərlərə təsir edən kəskin yoluxucu xəstəlikdir. Uşaqda adətən qəfil başlayan 38°C və yuxarı hərarət, baş, əzələ və oynaq ağrıları, boğaz ağrısı, öskürək və güclü zəifliklə özünü göstərir və 5–7 gün davam edir. Uşaqların çoxu evdə sağalır, amma bəzi hallarda qrip ağırlaşa bilər. Uzm. Dr. Nərmin Quluzadə xatırladır: qorunmaq üçün sadə, amma təsirli tədbirlər var.
Qrip necə yayılır?
Qrip sürətlə, xüsusilə payız-qış aylarında yayılır:
- öskürək, asqırma və hətta danışıq zamanı havaya düşən damcılarla;
- çirklənmiş əllər və səthlər vasitəsilə — sonra əl ağza, burna, gözə toxunduqda;
- bağça və məktəbdə bir uşaqdan digərinə.
Dr. Quluzadə diqqət çəkir ki, tətil dövründə influenza virusunun yayılması artır: qonaqlıqlar, səfərlər, qapalı və izdihamlı məkanlar virusun keçməsini asanlaşdırır. Xəstə insan əlamətlər başlamazdan bir gün əvvəl də virusu yaya bilər.
Qripin əlamətləri
- qəfil başlayan 38°C və yuxarı hərarət, üşütmə;
- baş ağrısı, əzələ və oynaq ağrıları;
- boğaz ağrısı, quru öskürək, burun tutulması;
- güclü zəiflik, iştahsızlıq.
Kiçik uşaqlarda qusma və ishal da ola bilər. Körpələrdə isə qrip bəzən yalnız hərarət, narahatlıq və əmməkdən imtina ilə özünü göstərir.
Xəstəlik adətən 5–7 gün davam edir, öskürək və yorğunluq isə bir neçə həftə də çəkə bilər. İmmun sistemi zəif olan uşaqlarda qrip daha uzun çəkə və ağırlaşa bilər.
Qrip, yoxsa soyuqdəymə? Soyuqdəymə adətən tədricən, burun axması və asqırma ilə başlayır, hərarət çox vaxt yüngül olur. Qrip isə qəfil, yüksək hərarət, bədən ağrıları və uşağı yatağa salan halsızlıqla başlayır.
Kimlər üçün daha təhlükəlidir?
- 5 yaşdan kiçik uşaqlar, xüsusən 2 yaşa qədər olanlar;
- astma, ürək, böyrək xəstəlikləri, diabet kimi xroniki xəstəliyi olan uşaqlar;
- immuniteti zəif olan uşaqlar.
Qripin mümkün fəsadları pnevmoniya, orta qulaq iltihabı, sinusit, susuzlaşma və astmanın ağırlaşmasıdır. Ona görə risk qrupundakı uşaqda qrip əlamətləri başlayan kimi pediatra müraciət etmək daha yaxşıdır.
Evdə necə qulluq etməli?
- Uşağa istirahət imkanı yaradın, bol maye verin: su, ana südü, şorba.
- Hərarət və ağrı üçün dərmanı pediatrın tövsiyəsi ilə verin. Uşaqlara aspirin verilmir. 6 aylıqdan kiçik körpələrə ibuprofen verilmir; dozanı həkim uşağın çəkisinə görə müəyyən edir.
- Antibiotik viruslara təsir etmir. Lazım olduqda, xüsusən risk qrupundakı uşaqlarda pediatr virus əleyhinə dərman təyin edə bilər — bu dərmanlar xəstəliyin ilk günlərində daha təsirlidir.
Hərarət zamanı edilən tipik səhvlər barədə: qızdırma zamanı səhvlər.
Qripdən necə qorunmaq olar?
Dr. Quluzadənin tövsiyələri sadədir:
- Mütəmadi əl yuma vərdişi aşılayın — sabunla, ən azı 20 saniyə, xüsusən çöldən gələndən və yeməkdən əvvəl.
- Qapalı və çox insanın olduğu məkanlardan mümkün qədər uzaq durun, xüsusilə tətil və bayram günlərində.
- Öskürəndə və asqıranda ağzı dirsəklə və ya birdəfəlik salfetlə örtməyi öyrədin.
- Xəstə uşağı evdə saxlayın, otağı mütəmadi havalandırın, ayrıca qab və dəsmaldan istifadə edin.
Mövsümi qrip peyvəndi. Qrip virusları hər il dəyişdiyi üçün peyvəndin tərkibi də hər mövsüm yenilənir. Amerika Pediatriya Akademiyası (AAP) 6 aylıq və daha böyük bütün uşaqlara hər il qrip peyvəndi tövsiyə edir. Peyvənd üçün ən uyğun vaxt qrip mövsümü başlamazdan əvvəl, payız aylarıdır. İlk dəfə peyvənd olunan bəzi kiçik uşaqlara iki doza lazım ola bilər. 6 aylıqdan kiçik körpələr bu peyvəndi ala bilmir — onları ailə üzvlərinin peyvənd olunması qoruyur. Uşağınız üçün uyğunluğu və vaxtı peyvənd məsləhəti zamanı pediatrla müzakirə edin.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
⚠️ Qrip zamanı gecikmədən həkimə müraciət edin, əgər:
- nəfəs sürətlənib, çətinləşib və ya nəfəs alarkən qabırğaarası nahiyələr içəri çəkilir;
- 3 aylıqdan kiçik körpədə hərarət (38°C və yuxarı) var;
- hərarət 3 gündən çox davam edir və ya uşaq yaxşılaşdıqdan sonra hərarət və öskürək yenidən güclənir;
- susuzlaşma əlamətləri var: saatlarla sidik ifraz olunmur, ağız quru, göz yaşı yoxdur;
- güclü əzələ ağrısı səbəbindən uşaq yeriməkdən imtina edir;
- sinə ağrısı, güclü baş ağrısı və ya boyun sərtliyi var;
- xroniki xəstəliyi (astma, ürək xəstəliyi və s.) olan uşağın vəziyyəti pisləşir.
Dodaqlar və ya üz göyərirsə, qıcolma olursa, uşaq çətin oyanırsa və ya ətrafa reaksiya vermirsə, dərhal 103-ə zəng edin. Ətraflı: təcili tənəffüs əlamətləri.
Sağlamlıq üçün sadə, amma təsirli tədbirləri unutmayaq. — Dr. Quluzadə
Qısa sual-cavab
Qripdə antibiotik lazımdırmı?
Xeyr. Qripi virus törədir və antibiotik viruslara təsir etmir. Antibiotik yalnız bakterial fəsad, məsələn, pnevmoniya və ya orta qulaq iltihabı aşkarlandıqda həkim təyinatı ilə verilir.
Qrip olan uşaq nə vaxt bağçaya və ya məktəbə qayıda bilər?
Qızdırmasalıcı dərman verilmədən ən azı 24 saat hərarət olmadıqda və uşaq özünü yaxşı hiss etdikdə qayıda bilər. Bu həm onun tam sağalması, həm də başqalarına yoluxdurmaması üçün vacibdir.
Qrip peyvəndini hər il vurmaq lazımdırmı?
Bəli. Qrip virusları hər il dəyişdiyi üçün peyvəndin tərkibi də hər mövsüm yenilənir. Uşağınız üçün uyğun olub-olmadığını və vaxtını pediatrla müzakirə edin.
Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Övladınızın vəziyyəti ilə bağlı qərarı pediatrınızla birlikdə verin. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
