“Bizim dövrümüzdə pediatr yox idi” — bəs bu gün pediatr niyə lazımdır?

“Bizim dövrümüzdə pediatr yox idi, hamımız sağlam böyüdük…” Sosial mediada bu cümlə ilə tez-tez qarşılaşıram. Qısa cavabım belədir: keçmişdə hamı sağlam böyümürdü — sadəcə sağlam böyüməyənlərin hekayəsi az danışılırdı. Bu gün pediatr uşağı təkcə xəstə olanda müalicə etmir. Skrininq, peyvənd, böyümə nəzarəti və erkən diaqnozla keçmişdə buraxılan fəsadların qarşısını alır.

Bu cümlə nəyi gizlədir?

Bəli, keçmişdə tibb bu qədər əlçatan deyildi. Amma o dövrün görünməyən tərəfləri də var:

• ev şəraitində baş verən riskli doğuşlar;
• vaxtında diaqnoz qoyulmadığı üçün ömürlük qüsurlarla nəticələnən xəstəliklər;
• bu gün qarşısı alına bilən uşaq itkiləri.

Bütün bunlar bugünkü göstəricilərdən qat-qat çox idi. “Hamımız sağlam böyüdük” deyən insan, təbii ki, sağ qalanların və sağlam böyüyənlərin adından danışır. Eşitmə zəifliyi gec aşkarlandığı üçün nitqi gecikən, anadangəlmə hormon çatışmazlığı vaxtında görülmədiyi üçün inkişafdan qalan uşaqların səsi bu cümlədə eşidilmir.

Müasir tibb və peşəkar pediatriya keçmişi inkar etmir. O, keçmişdə buraxılan fəsadların bu gün qarşısını alır.

“Uşaq xəstələndisə, bu onun qismətidir” — xeyr

Valideynlər arasında başqa bir yanlış fikir də geniş yayılıb: “Uşaq xəstələndisə, bu onun qismətidir.” Xeyr, bəzi şeylər sadəcə qismət deyil. Vaxtında atılan düzgün addımlarla bir çox xəstəliyin qarşısını əvvəlcədən almaq mümkündür.

Mən bunu belə təsəvvür edirəm: hər bir uşaq gələcəyin böyük bir binasıdır. Bu binanın nə qədər möhkəm olması isə ilk illərdə qoyulan təməldən asılıdır. Pediatrın vəzifəsi körpəni dünyaya göz açdığı ilk andan qarşılamaq və 18 yaşına qədər onun sağlamlığının keşiyində durmaqdır.

Müasir pediatriya nəyi dəyişdi?

2020–2025-ci illərdə K. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunda (ETPİ) neonatoloq kimi çalışmışam. Bir pediatr kimi inanıram ki, hər düzgün diaqnoz, vaxtında edilən hər müdaxilə gələcəyin özünü qorumaqdır. Bu gün bunun üçün əlimizdə güclü vasitələr var:

• Neonatal skrininqlər. Daban testi və eşitmə skrininqi gizli qalan bir çox problemi hələ heç bir əlamət yoxkən, erkən mərhələdə aşkarlamağa imkan verir. Bu, vaxtında tədbir görmək deməkdir.
• Peyvəndlər. Göy öskürək, difteriya və poliomielit kimi xəstəliklər ağır fəsadlar törədə bilər; bəzilərinin, məsələn poliomielitin, müalicəsi yoxdur — yalnız profilaktikası var. Ətraflı: peyvəndlər niyə vacibdir.
• Böyümə və inkişafın izlənməsi. Boy, çəki, baş çevrəsi, nitq və hərəkət bacarıqları yaşa uyğun cədvəllərlə müqayisə olunur. Geri qalma ilk aylarda görünəndə kömək etmək daha asandır.
• Ağıllı müalicə. Müasir pediatriya “hər şeyə dərman” demək deyil. Dərman yalnız zərurət olduqda təyin edilir, antibiotik isə yalnız göstəriş olduqda.

Pediatr — təkcə xəstə olanda yox

Pediatr uşağınızın qoruyucu mələyidir. Ona yalnız qızdırma və ya öskürək olanda yox, uşaq sağlam olanda da müraciət etmək lazımdır. Müntəzəm profilaktik müayinələr çox vacibdir:

• yenidoğulmuşun ilk müayinəsi — doğuşdan sonrakı ilk günlərdə;
• profilaktik baxışlar — tezliyini pediatr uşağın yaşına görə müəyyən edir;
• peyvənd vaxtları — təqvimə uyğun;
• bağçaya və məktəbə hazırlıq — uşaq check-up proqramları bunun üçün rahat yoldur;
• hər hansı narahatlıq — iştahsızlıq, halsızlıq, yuxu, davranış və ya inkişafla bağlı suallar.

Bir də xahişim var: suallarınızın cavabını Google-da yox, mütəxəssisdə axtarın. İnternetdəki məlumat övladınızı görmür — pediatr isə görür.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Tibb inkişaf edir, bəs bizim təfəkkürümüz?

Elm və təhsil inkişaf etdikcə uşaqlarımızın yaşama və tam sağlam böyümə şansı artır. Gəlin övladlarımızın sağlamlığını “bəxtəbəxt” böyüdüyümüz dövrlərin təcrübəsinə deyil, müasir elmin dəqiqliyinə əmanət edək.

Övladınızın sonuncu dəfə pediatr qəbulunda nə vaxt olduğunu xatırlayırsınız? Xatırlamırsınızsa, bəlkə də vaxtı çatıb — ümumi pediatr müayinəsi haqqında ətraflı oxuya bilərsiniz.

Çünki hər bir uşaq ən doğru və peşəkar qayğıya layiqdir.